యత్ర నార్యస్తు పూజ్యంతే రమంతే తత్ర దేవతాః
యత్రైతాస్తు న పూజ్యంతే సర్వాస్తత్రాఫలాః క్రియాః
మనుస్మృతిలోని ఈ శ్లోకానికి అర్థం: ఎక్కడైతే స్త్రీలు గౌరవించబడతారో అక్కడ దేవతలు నివసిస్తారు, అనగా ఆ ప్రాంతం శుభప్రదంగా ఉంటుంది. ఎక్కడైతే స్త్రీలు అవమానించబడతారో లేదా పూజింపబడరో, అక్కడ చేసే ఎటువంటి గొప్ప కార్యాలైనా సరే నిష్ఫలమవుతాయి. ఈ చిన్న శ్లోకంలో అనంతమైన జీవన సత్యం దాగి ఉంది. ప్రాచీన కాలం నుండి భారతీయ సంస్కృతిలో స్త్రీని శక్తి స్వరూపంగా భావిస్తారు. ఒక కుటుంబం కానీ, సమాజం కానీ అభివృద్ధి చెందాలంటే అక్కడ స్త్రీల పాత్ర అత్యంత కీలకమైనది. ఆధునిక కాలంలో మనం మహిళా సాధికారత గురించి మాట్లాడుకుంటున్నాం, కానీ వేల ఏళ్ల క్రితమే మనువు ఈ విషయాన్ని ఎంతో స్పష్టంగా చెప్పాడు. ఒక ఇంట్లో స్త్రీ సంతోషంగా ఉంటేనే ఆ ఇల్లు నందనవనంలా ఉంటుంది. స్త్రీ గౌరవించబడటం అంటే కేవలం ఆమెకు నమస్కరించడం కాదు; ఆమె అభిప్రాయాలకు విలువ ఇవ్వడం, ఆమె శ్రమను గుర్తించడం ఆమె వ్యక్తిత్వాన్ని గౌరవించడం. ఏ ఇంట్లో అయితే గృహిణి కన్నీరు పెడుతుందో, ఆ ఇంటికి ఎంతటి ఐశ్వర్యం ఉన్నా అది నిలవదని ఈ శ్లోకం హెచ్చరిస్తోంది. దేవతలు అక్కడ నివసిస్తారు అంటే, ఆ ఇంట్లో శాంతి, సంతోషం ప్రగతి ఉంటాయని అర్థం.
ఈ శ్లోకంలోని రెండవ భాగం చాలా హెచ్చరికతో కూడుకున్నది. స్త్రీలను గౌరవించని చోట చేసే యజ్ఞాలు, యాగాలు లేదా ఎంతటి పెద్ద సామాజిక కార్యాలైనా సరే ఫలితాన్ని ఇవ్వవు. దీని అర్థం ఏమిటంటే, పునాది బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు భవనం ఎంత అందంగా ఉన్నా ప్రయోజనం లేదు. సమాజానికి పునాది స్త్రీ. ఆమెను అగౌరవపరిచే సంస్కృతిలో ఎన్ని ఆర్థిక సంస్కరణలు తెచ్చినా, ఎన్ని ఆవిష్కరణలు చేసినా ఆ సమాజం అంతర్గతంగా పతనమవుతూనే ఉంటుంది. నేటి ఆధునిక ప్రపంచంలో ఈ శ్లోకం మరింత సందర్భోచితంగా కనిపిస్తుంది. పని ప్రదేశాలలో స్త్రీలకు సమాన గౌరవం, రక్షణ కల్పించడం సమాజంలో వారిని గౌరవప్రదమైన పౌరులుగా చూడటం ఈ శ్లోకంలోని అసలైన సందేశం. స్త్రీ గౌరవం పొందిన చోట విద్య, వివేకం సంస్కారం వెల్లివిరుస్తాయి. చదువుకున్న స్త్రీ ఒక తరాన్నే మార్చగలదు. అందుకే ఆమెను గౌరవించడం అంటే భవిష్యత్తు తరాలను గౌరవించడమే.
ఈ శ్లోకం కేవలం ఒక మతపరమైన వాక్యం కాదు, అది ఒక సామాజిక సూత్రం. మనిషి తన ఉనికిని చాటుకోవాలన్నా, తన వంశాన్ని వృద్ధి చేసుకోవాలన్నా స్త్రీ సాయం తప్పనిసరి. అటువంటి మూలశక్తిని నిర్లక్ష్యం చేయడం వల్ల సమాజంలో నైతిక విలువలు పడిపోతాయి. చరిత్రను గమనిస్తే, ఏ రాజ్యంలో అయితే స్త్రీలు అవమానాలకు గురయ్యారో, ఆ రాజ్యాలు నాశనమైపోయాయి. మహాభారతంలో ద్రౌపదికి జరిగిన అవమానమే కురువంశ వినాశనానికి దారితీసింది. గౌరవం అనేది ఇచ్చిపుచ్చుకునేది. స్త్రీని ఒక భోగవస్తువుగా కాకుండా, ఒక మనిషిగా, ఒక శక్తిగా గుర్తించినప్పుడే నిజమైన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. సమాజంలోని ప్రతి వ్యక్తి ఈ సూత్రాన్ని పాటిస్తే, లోకంలో అశాంతి తొలగిపోయి సర్వత్రా శుభం కలుగుతుంది. మానవత్వం పరిమళించాలంటే స్త్రీ గౌరవం అనే పునాదిపైనే సమాజం నిర్మించబడాలి.
స్త్రీ పట్ల చూపే ఆదరణ ఆ వ్యక్తి సంస్కారాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. తల్లిగా, సోదరిగా, భార్యగా, కూతురిగా ప్రతి దశలోనూ ఆమె సమాజ నిర్మాణంలో తన వంతు పాత్ర పోషిస్తోంది. ఆమెను అణచివేయడం అంటే సాక్షాత్తు ఆ ప్రకృతిని ఎదిరించడమే. సృష్టిలో ప్రతి జీవికి మాతృమూర్తి ఆధారం అని గ్రహించినప్పుడే ఈ శ్లోకంలోని గాంభీర్యం మనకు అర్థమవుతుంది. ప్రతి పురుషుడు తన ఇంట్లోని స్త్రీల భావ స్వేచ్ఛను గౌరవించినప్పుడే నవసమాజ నిర్మాణం జరుగుతుంది. స్త్రీలు ఆర్థికంగా, సామాజికంగా ఎదిగిన నాడే దేశం సుభిక్షంగా ఉంటుంది. అందుకే స్త్రీని గౌరవించే సంస్కృతిని కాపాడుకోవడం మన అందరి బాధ్యత.