ఈ నెల మరోసారి మొల్ల రామాయణంలో పద్యం చూద్దాం. ముందొకసారి చెప్పుకున్నట్టూ, మొల్ల రామాయణంలో రాముడు పెద్ద శూరుడు. అది చెప్పడానికి మొల్ల వాడే తెలుగు పదాలు వాడడం చూస్తే వళ్ళు గగుర్పాటు కలుగుతుంది. రాముడు ఎదురుగా కనిపిస్తే అసలు మిగతా ప్రపంచం గుర్తు వచ్చేది కాదుట జనాలకి. ఆయన రూపు అటువంటిది. రామబాణం గురించి తెల్సినదే కదా? ఎక్కుపెట్టిన రామబాణానికి తిరుగులేదు – అది సముద్రుడిమీద ఎక్కుపెట్టినా, కాకిమీద వేసినా. జనకుడి సభలో లక్ష్మణుడు చెప్పాడు కదా రాముడు శివధనస్సు ఎత్తగలడు అని. ఆ తర్వాత విశ్వామిత్రుడికి నమస్కారం చేసి ముందుకి కదిలాడు. ఎదురుగా ఉన్నది శివధనస్సు అని తెలుసు. దానికి ఇవ్వాల్సిన గౌరవం ఇవ్వాలి. అందువల్ల దాన్ని కళ్ళకి అద్దుకుని ఎత్తాడు. ఆ ఎత్తడం, అది విరగడం ఎలా జరిగిందో చెప్పేదే ఈ నెల మొల్ల రామాయణంలో పద్యం.
మ.
దను వీక్షింప, మునీశ్వరుం డలరఁ, గోదండంబు చే నంది, చి
వ్వన మోపెట్టి, గుణంబు పట్టి, పటు బాహా శక్తితోఁ దీసినన్,
దునిఁగెన్ జాపము భూరి ఘోషమున, వార్ధుల్ మ్రోయుచందంబునన్. [మొల్ల రామాయణం. 82]
ఎత్తినవాడు ఎవరు? సూర్యవంశంలో పుట్టిన రాఘవుడు (ఇన వంశోద్భవుఁడైన రాఘవుఁడు). రఘువంశంలో పుట్టాడు కనక రాఘవుడు. మిగతా రాజులు (భూమీశాత్మజుల్ - భూమిని పరిపాలించేవారు, రాజులు) ఆశ్చర్యంతో చూస్తూండగా (వేడ్కతో దను వీక్షింప), విశ్వామిత్రుడు సంతోషించేలాగా (మునీశ్వరుం డలర) కోదండం చేతిలోకి అందుకున్నాడు (కోదండంబు చే నంది). చటుకున్న పైకెత్తి దానిని సునాయాసంగా వంచి, అల్లెత్రాటిని బిగించి, (చివ్వన మోపెట్టి, గుణంబు పట్టి) తన భుజబలంతో సారించేసరికి (పటు బాహా శక్తితోఁ దీసినన్) ఏమైంది? ధనస్సు విరిగిపోయింది (దునిఁగెన్ జాపము). అయితే అది విరిగేటప్పుడు ఎటువంటి ధ్వని వచ్చింది? భూరి ఘోషమున - భూరి అంటే అతి పెద్దదైన (లక్ష అంటే 1 తర్వాత 5 సున్నాలు అనుకుంటే, భూరి అంటే 1 తర్వాత 35 సున్నాలు), సముద్రాలు పొంగి హోరెత్తితే తే వచ్చే ధ్వని లాగా ఉందిట అది (వార్ధుల్ మ్రోయుచందంబునన్). ఈ పద్యం రాయడానికి ముందే మొల్ల రాసిన పద్యం చూసాం లక్ష్మణుడు చెప్పడం - కదలకుమీ ధరాతలమ, కాశ్యపిఁ బట్టు ఫణీంద్ర (పద్య రత్నాలు 63). ఇటువంటి శబ్దం వస్తుంది అందరూ జాగ్రత్తగా ఉండండి అని ముందే చెప్పారు కనక ఈ పద్యంలో వచ్చే ధ్వనిని “భూరి ఘోషమున, వార్ధుల్ మ్రోయుచందంబునన్” అనే అలంకారం బాగా సరిపోయింది కదా?
ఇందులో రెండు విషయాలు చూద్దాం. పద్యంలో కవయిత్రి ‘కోదండంబు’ అన్నారు. కోదండం రాముడు “మా-త్ర-మే” వాడే ధనస్సు అని అర్ధం చేసుకోవచ్చు. కానీ తెలుగు పదకోశం చూస్తే వెదురు విల్లు, ధనస్సు అనే అర్ధాలు కనిపిస్తాయి. వెదురు విల్లుతో రాముడు రావణుణ్ణి చంపలేడు కదా? రావణ సంహారం చేసిన రాముడి చేతిలో ధనస్సు వనవాసానికి బయల్దేరుతూంటే అయోధ్యనుంచి పట్టుకెళ్ళినది కాదు. వనవాసంలో సీతారామ లక్ష్మణులు ఒక్కో ముని ఆశ్రమాన్ని దర్శించుకుంటూ పోతూంటే అగస్త్యాశ్రమం వచ్చేసరికి ఆ ముని “రామా ఈ ధనస్సు నీ దగ్గిర ఉంటేనే బావుంటుంది,” అని ఓ ధనస్సు ఇస్తాడు రాముడికి. అసలు ఈ అరణ్య వాసమే ఒక పెద్ద ప్రహేళిక. రాముడు అరణ్యానికి ఎందుకు పంపబడ్డాడో వీళ్ళందరికీ తెలుసు. కానీ వాళ్ళు రాముడితో చెప్పరు. “రామా నువ్వు ఇక్కడే ఉండొచ్చు కానీ ముందుకెళ్తే అక్కడ బాగుంటుంది మీకు,” అంటూ పంచవటికేసి తోస్తారు ముగ్గుర్నీ. ఇంతకీ పంచవటికి వచ్చేదాకా రాముడి దగ్గిర రావణుణ్ణి చంపేటందుకు సరైన ధనస్సు లేదు. అంటే మొదటిసారి విశ్వామిత్రుడి కూడా వెళ్ళేటప్పటికి కూడా రాముడు మామూలు రాముడే. ఆ తర్వాత పంచవటికి వెళ్ళేసరికి కోదండ రాముడు – అగస్త్యుడు ఇచ్చిన ధనస్సు తో. అయితే ఇక్కడ కవయిత్రి వాడిన విషయం ప్రకారం, రాముడి చేతిలో ఏ విల్లు ఉన్నా దాన్ని కోదండం అనవచ్చు. అలా ఇక్కడ శివధనస్సు కోదండం అయింది.
ఎవరూ ఎత్తలేని శివధనస్సుని రాముడు అంత సులభంగా ఎలా ఎత్తాడయ్యా అనే ప్రశ్నకి ఒక వింత సమాధానం మనం విశ్వనాధ సత్యన్నారాయణ గారి కుమారుడు విశ్వనాథ పావని శాస్త్రి గారు రాసిన ‘సీత’ అనే కధలో చూడవచ్చు. సీత అంటే మహాలక్ష్మీ అవతారం, ఆవిడ ఉండేది శ్రీ చక్రం మధ్యలో. విశ్వామిత్రుడి అక్కతో సహా అనేకమంది శ్రీచక్రం పూజిస్తూ ఉండేవారుట రావణుడు పెట్టే కష్టాలు భరించలేక. అయినా వాడు వేదవతిని చెరపట్టాక ఆవిడ శాపం ఇచ్చింది. అప్పట్నుండి మిగతా మహిళలని ముట్టుకోవడం మానేసాడు. సీత పుట్టినప్పుడు బంతితో ఆడుకుంటూంటే అది ఈ శివధనస్సు ఉన్న బండి కిందకి దొర్లింది. ఆ బండిని సీత ఒక చేత్తో దూరంగా జరిపి బంతి తీసుకోవడం జనకుడు చూసాడు. అమ్మో ఇవిడ మామూలు మనిషికాదు. ఈ శివధనస్సుని ఎత్తినవాడే ఈవిడని పెళ్ళిచేసుకోగలడు అని అలా స్వయంవరం ప్రకటించాడు జనకుడు. అయితే ఎవరూ ఎత్తలేకపోయారు. రాముడు రావడం ఈవిడ చెలెకత్తెల ద్వారా విని తన దగ్గిర ఉన్న (శ్రీ చక్రం బొమ్మ ఉన్నది) వేలి ఉంగరం బండి మీద ఉన్న ధనస్సు దగ్గిర పెట్టించిందిట సీత. రాముడు మొదట ధనస్సు దగ్గిరకి వెళ్ళేసరికి ఆ శ్రీచక్రం ఉన్న ఉంగరం కనిపించింది. దానికి, ధనస్సుకీ నమస్కారం పెట్టి ధనస్సు ఎత్తబోయేంతలో ఆ ఉంగరం చేతికి తగిలింది. దానితో శ్రీచక్రం లో ఉన్న అమోఘమైన శక్తి రాముడికి చేరింది. అలా రాముడు అనే మామూలు మానవుడు శ్రీ చక్రం శక్తితో శివధనస్సుని ఎత్తాడుట. బాగుంది కదా కధ?
ఏదైతేనేం మొల్ల రామాయణంలో రాసిన పద్యాలలో రాముడి శూరత్వం అతి సులభంగా అర్ధం చేసుకోవచ్చు.