1920 ఆగస్టులో బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్ రష్యాకు వెళ్లారు. రష్యన్ విప్లవ ప్రభావాలను పరిశీలించడానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం పంపిన అధికారిక ప్రతినిధి బృందంలో ఆయన కూడా ఉన్నారు. ఈ పర్యటనలో ఆయన వ్లాదిమిర్ లెనిన్‌ను కలుసుకుని సుదీర్ఘంగా మాట్లాడారు.

తన ఆత్మకథలో రస్సెల్ లెనిన్‌ను కలిసిన అనుభవాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, ఆయనలో కనిపించిన “క్రూరత్వంతో కూడిన కొంటె స్వభావం” తనకు అసౌకర్యాన్ని కలిగించిందని పేర్కొన్నారు. ఈ పర్యటన రస్సెల్‌కు కమ్యూనిస్టు విప్లవంపై అప్పటివరకు ఉన్న పరిమితమైన అనుకూల దృక్పథాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసింది.

ఆయన తన అనుభవాలను వివరించడానికి కొద్దికాలానికే The Practice and Theory of Bolshevism (1920) అనే పుస్తకాన్ని రచించారు. రస్సెల్ తన రష్యా పర్యటనను ఒక సందర్భంలో “విపత్తు”గా అభివర్ణించారు.

ఆయనతో కలిసి బ్రిటన్ నుంచి వచ్చిన 24 మంది సభ్యుల బృందంలోని మిగిలినవారు రష్యా పాలనపై సానుకూల అభిప్రాయాలతో తిరిగి వెళ్లారు. వారి అభిప్రాయాలను మార్చడానికి రస్సెల్ తీవ్రంగా ప్రయత్నించినప్పటికీ ఫలితం లేకపోయింది.

ఉదాహరణకు, రాత్రి సమయంలో తుపాకీ కాల్పుల శబ్దాలు విన్నానని, అవి రహస్యంగా జరిపిన మరణశిక్షలకు సంబంధించినవని తాను నమ్ముతున్నానని ఆయన బృంద సభ్యులకు చెప్పారు.

కానీ మిగిలినవారు వాటిని అమాయకంగా, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, “కార్లు వెనుక నుంచి పేలుడు శబ్దాలు చేస్తున్నాయి” (ఆటోమొబైళ్ల ఇంజిన్ శబ్దాలు మాత్రమే) అని సమర్థించారు.

1961లో బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్ చెప్పిన మాటలు: -

జాన్ చాండోస్‌తో బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్ ఇంటర్వ్యూ - “Speaking Personally: Bertrand Russell”, 12 ఏప్రిల్ 1961.

“నేను 1920లో రష్యాలో ఉన్నప్పుడు లెనిన్‌ను కలిశాను. ఆయనతో నేను దాదాపు ఒక గంటసేపు ఏకాంతంగా మాట్లాడాను. మీరు ఊహించినదానికంటే ఆయన ఆంగ్లంలో చాలా బాగా మాట్లాడేవారు. మా సంభాషణ మొత్తం ఆంగ్లంలోనే జరిగింది. మా సంభాషణ జర్మన్ భాషలో జరుగుతుందని నేను అనుకున్నాను. కానీ ఆయన ఆంగ్ల పరిజ్ఞానం చాలా బాగుందని తెలుసుకున్నాను. లెనిన్ గురించి నాకు ఉన్న అంచనాలతో పోలిస్తే, ఆయన నన్ను అంతగా ఆకట్టుకోలేదు. నిస్సందేహంగా ఆయన ఒక గొప్ప వ్యక్తి. ఆయన నాకు ఆలివర్ క్రామ్‌వెల్‌ పునర్జన్మలా అనిపించారు. క్రామ్‌వెల్‌కు ఉన్న పరిమితులే లెనిన్‌లోనూ కనిపించాయి.

ఆయనలో సంపూర్ణ సిద్ధాంత నిబద్ధత ఉండేది. మార్క్స్ రచనల్లోని ఒక వాక్యాన్ని ఉటంకించడం ద్వారా ఏదైనా ప్రతిపాదనను నిరూపించవచ్చని ఆయన భావించేవారు. మార్క్స్ చెప్పిన దానిలో ఏదైనా తప్పు ఉండవచ్చనే ఆలోచనను ఆయన ఏమాత్రం అంగీకరించలేకపోయారు. ఇది ఆయన ఆలోచనా పరిధిలోని ఒక పరిమితిగా నాకు అనిపించింది.

ఆయనలో నాకు నచ్చని మరొక విషయం ఉంది. అది ఇతరులపై ద్వేషాన్ని రెచ్చగొట్టడానికి ఆయన చూపిన అపారమైన ఆసక్తి. ఆయన ఎలా స్పందిస్తారో తెలుసుకోవడానికి నేను కొన్ని ప్రశ్నలు అడిగాను. వాటిలో ఒకటి ఇలా ఉంది:

‘మీరు సోషలిజాన్ని స్థాపిస్తున్నామని చెబుతున్నారు. కానీ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మీరు వ్యవసాయ సోషలిజానికి బదులుగా రైతులకు వ్యక్తిగత భూమి యాజమాన్యాన్ని కల్పిస్తున్నట్లు నాకు కనిపిస్తోంది. ఈ రెండూ పూర్తిగా భిన్నమైన విషయాలు కదా?’

అప్పుడు ఆయన ఇలా అన్నారు:

‘అయ్యో, అలాంటిదేమీ లేదు! మేము రైతులకు వ్యక్తిగత భూమి యాజమాన్యాన్ని కల్పించడం లేదు. చూడండి, పేద రైతులు ఉంటారు, ధనిక రైతులు ఉంటారు. మేము పేద రైతులను ధనిక రైతులకు వ్యతిరేకంగా రెచ్చగొట్టాం. వాళ్లు త్వరలోనే ధనిక రైతులను సమీపంలోని చెట్టుకు ఉరితీశారు. ఆహ్ హా హా హా!’

ఆ విషయం నాకు ఏమాత్రం నచ్చలేదు.”

బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్ రచించిన The Practice and Theory of Bolshevism (1920) అనే పుస్తకం నుంచి :-

లెనిన్ గది చాలా నిరాడంబరంగా ఉంది. అందులో ఒక పెద్ద బల్ల, గోడలపై కొన్ని పటాలు, రెండు పుస్తకాల అలమారాలు, సందర్శకుల కోసం ఒక సౌకర్యవంతమైన కుర్చీ, అలాగే మరో రెండు మూడు గట్టి కుర్చీలు మాత్రమే ఉన్నాయి. విలాసాల పట్ల మాత్రమే కాదు, కనీస సౌకర్యాల పట్ల కూడా ఆయనకు పెద్దగా ఆసక్తి లేదని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.

ఆయన చాలా స్నేహపూర్వకంగా, సాధారణ వ్యక్తిలా కనిపిస్తారు. ఆయనలో అహంభావం (hauteur) ఏమాత్రం కనిపించదు. ఆయన ఎవరో తెలియకుండా ఎవరైనా ఆయనను కలిస్తే, ఆయనకు అపారమైన అధికారం ఉందని గానీ, ఆయన ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి అని గానీ ఊహించలేరు. తన గొప్పతనాన్ని తానే ప్రదర్శించుకోవాలనే భావం ఏమాత్రం లేని వ్యక్తిని నేను ఇంతవరకు కలవలేదు. ఆయన తనను కలవడానికి వచ్చినవారిని చాలా నిశితంగా పరిశీలిస్తారు. ఒక కన్నును ముడుచుకుంటారు. దాంతో మరో కన్ను చూపులోని తీక్షణత భయపెట్టేంతగా పెరిగినట్లు అనిపిస్తుంది.

ఆయన చాలా ఎక్కువగా నవ్వుతారు. మొదట్లో ఆయన నవ్వు స్నేహపూర్వకంగా, ఉల్లాసంగా అనిపిస్తుంది. కానీ క్రమంగా ఆ నవ్వులో ఏదో కఠినత్వం, భయంకరమైన ఛాయ ఉన్నట్లు నాకు అనిపించసాగింది.

ఆయన నిరంకుశ స్వభావం కలవారు; ప్రశాంతంగా ఉంటారు; భయమనేది తెలియనివారు. వ్యక్తిగత స్వార్థం ఆయనలో అసాధారణంగా తక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఆయన ఒక సిద్ధాంతానికి సజీవ రూపంలా కనిపిస్తారు. చరిత్రను భౌతికవాద దృక్పథంతో అర్థం చేసుకోవడమే ఆయన జీవితానికి ప్రాణాధారం అని అనిపిస్తుంది.

తన సిద్ధాంతాన్ని ఇతరులకు అర్థమయ్యేలా వివరించాలనే తపనలో, అలాగే తన భావాలను తప్పుగా అర్థం చేసుకునేవారిపైనా, వాటితో విభేదించేవారిపైనా ఆయనకు కలిగే ఆగ్రహంలోనూ, ఆయన ఒక ప్రొఫెసర్‌ను పోలి ఉంటారు. విషయాలను సవివరంగా వివరించడమంటే కూడా ఆయనకు ఎంతో ఇష్టం.

ఆయనతో మాట్లాడిన తర్వాత, ఆయన చాలా మంది వ్యక్తులను తక్కువగా చూస్తారని, తనను తాను ఒక మేధోపరమైన ఉన్నత వర్గానికి చెందిన వ్యక్తిగా భావిస్తారని నాకు అనిపించింది.

ద్వేషం, బలప్రయోగం, నిరంకుశ అధికారం గురించి రస్సెల్ అభిప్రాయం :-

బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్, “Portraits from Memory and Other Essays” (1950), వ్యాసం VI: “From Logic to Politics”, పేజీ 35.

“1920లో నేను రష్యాను సందర్శించినప్పుడు, నా ఆలోచనా విధానానికి పూర్తిగా భిన్నమైన ఒక తాత్విక దృక్పథాన్ని అక్కడ చూశాను. అది ద్వేషం, బలప్రయోగం, నిరంకుశ అధికారంపై ఆధారపడిన తత్వశాస్త్రం.

మాస్కోలో అర్థం చేసుకున్న మార్క్సిస్టు తత్వశాస్త్రంలో నాకు రెండు తీవ్రమైన పొరపాట్లు కనిపించాయి. వాటిలో ఒకటి సిద్ధాంతపరమైనది; మరొకటి భావోద్వేగాలకు సంబంధించినది.

మొదటి పొరపాటు - సిద్ధాంతపరమైనది:

ఇతరులపై ఆర్థిక అధికారం మాత్రమే అవాంఛనీయమైన అధికారమని, ఆర్థిక అధికారం అనేది ఆస్తి యాజమాన్యంతో సమానమని వారు నమ్మారు. ఈ సిద్ధాంతంలో సైనిక, రాజకీయ, ప్రచార సంబంధిత అధికారాలను పూర్తిగా విస్మరించారు. ఒక పెద్ద ఆర్థిక సంస్థలోని అధికారం, సంస్థకు నామమాత్రంగా యజమానులుగా ఉన్నవారందరిలో సమానంగా విస్తరించి ఉండదని కూడా గుర్తించలేదు. వాస్తవానికి, ఆ అధికారం కొద్దిమంది ఉన్నతాధికారుల చేతుల్లో కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. అందువల్ల, రాజ్యం ఒక్కటే పెట్టుబడిదారుగా మారితే దోపిడీ, అణచివేత అంతరించిపోతాయని వారు భావించారు. కానీ ఈ విధంగా చేయడం వల్ల గతంలో వ్యక్తిగత పెట్టుబడిదారుల చేతుల్లో ఉన్న అణచివేత అధికారాలన్నీ, అంతకంటే ఎక్కువ అధికారాలు కూడా ప్రభుత్వ అధికారుల చేతుల్లోకి వెళ్తాయని వారు గ్రహించలేదు.

రెండవ పొరపాటు - భావోద్వేగాలకు సంబంధించినది:

ద్వేషాన్ని ప్రధాన ప్రేరణగా కలిగిన ఉద్యమం ద్వారా మంచి సమాజాన్ని నిర్మించవచ్చని వారు భావించడం రెండవ పొరపాటు.

పెట్టుబడిదారులు, భూస్వాములపై ద్వేషంతో ప్రేరేపించబడినవారు ద్వేషించే అలవాటును పెంచుకున్నారు. విజయం సాధించిన తరువాత కూడా వారి ద్వేషం ఆగలేదు. వారు ద్వేషించడానికి కొత్త లక్ష్యాల కోసం వెతకడం ప్రారంభించారు.

ఈ విధమైన మానసిక ప్రక్రియ సహజంగానే రాజకీయ ప్రక్షాళనలు, కులాక్ రైతుల ఊచకోతలు, బలవంతపు కార్మిక శిబిరాలకు దారితీసింది.

లెనిన్, ఆయన ప్రారంభ సహచరులు మానవాళికి మేలు చేయాలనే కోరికతోనే పనిచేశారని నేను నమ్ముతున్నాను. అయితే, మానసిక శాస్త్రం, రాజకీయ సిద్ధాంతాల విషయంలో వారు చేసిన పొరపాట్ల కారణంగా, స్వర్గంలాంటి సమాజాన్ని నిర్మించాలనే ప్రయత్నంలో నరకాన్ని సృష్టించారు.

మానవ సంబంధాలను మెరుగ్గా వ్యవస్థీకరించాలంటే సరైన ఆలోచనలతో పాటు సరైన భావోద్వేగాలు కూడా అవసరమని నాకు బోధించిన అత్యంత ముఖ్యమైన చారిత్రక పాఠం ఇది.”

బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్ అభిప్రాయం ప్రకారం, సమానత్వాన్ని స్థాపించాలనే మంచి లక్ష్యం ఒక్కటే సరిపోదు. ఆ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి ఉపయోగించే మార్గాలు కూడా న్యాయబద్ధంగా ఉండాలి.

ఆర్థిక దోపిడీని అంతం చేయాలనే ఉద్దేశంతో అధికారాన్ని మొత్తం ప్రభుత్వానికి అప్పగిస్తే, ఆ అధికారం కొత్త రూపంలో అణచివేతకు దారితీయవచ్చు. అలాగే, అన్యాయంపై పోరాటం ద్వేషాన్ని ప్రధాన ఆయుధంగా చేసుకుంటే, విజయం సాధించిన తరువాత కూడా ఆ ద్వేషం కొనసాగి కొత్త శత్రువులను సృష్టించవచ్చు.

రస్సెల్ దృష్టిలో, మానవ సమాజాన్ని మెరుగుపరచాలంటే సరైన రాజకీయ సిద్ధాంతాలు, స్వేచ్ఛకు గౌరవం, మానవతా భావం, న్యాయబద్ధమైన పద్ధతులు అన్నీ అవసరం.