మానవ అస్తిత్వంలో మనస్సు అనేది ఒక అద్భుత శక్తి, ఒక నిక్షిప్త నిధి. భౌతిక జ్ఞానేంద్రియాలు, కర్మేంద్రియాలకు అతీతంగా ఉంటూ, మనిషి జీవన పథాన్ని, కర్మలను శాసించే అదృశ్య శక్తి ఇది. మనిషి తన మృగత్వాన్ని విడిచిపెట్టి, దివ్యత్వం వైపు పయనించాలంటే, ఈ మానసిక పవిత్రత ఎంతో అవసరం అని మన ప్రాచీన ఋషులు ప్రవచించారు. నిజానికి, మన ఆలోచనల ప్రవాహమే మన జీవితాన్ని నిర్దేశిస్తుంది.
శారీరక శుభ్రత కేవలం ఉపరితలం మాత్రమే. దానికంటే మానసిక పరిశుద్ధత, హృదయ స్పష్టత కలిగి ఉండటం లక్ష రెట్లు ముఖ్యం. స్వచ్ఛమైన హృదయమే ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి మూల స్థానం.
పతంజలి మహర్షి తన యోగసూత్రాలలో, మానసిక పరిశుద్ధత ఆవశ్యకతను స్పష్టంగా చెప్పారు. ఇంద్రియాల ద్వారా మనస్సుకు అందే విషయాల్లో ఏమాత్రం కల్మషం లేకుండా చూసుకోవాలి.
శ్లోకం:
శౌచసన్తోష తపః స్వాధ్యాయేశ్వరప్రణిధానాని నియమాః
అంటే శౌచం (శరీర, మనస్సుల పవిత్రత), సంతోషం (ఉన్నదానితో తృప్తి), తపస్సు (లక్ష్యం కోసం కృషి), స్వాధ్యాయం (సద్గ్రంథ పఠనం), మరియు ఈశ్వర ప్రణిధానం (దేవునికి శరణాగతి) – ఇవి మానసిక నియమాలు. వీటి ద్వారానే పవిత్రత సిద్ధిస్తుంది.
మనసు పవిత్రంగా ఉండటం ఎంత అవసరమో చెప్పడానికి స్వామి వివేకానంద జీవితంలో ఒక సంఘటన గొప్ప ఉదాహరణ.
ఒకసారి స్వామి వివేకానంద అమెరికాలో ఉండగా, ఓ వ్యక్తి ఆయన్ని అవమానించాలనే దురుద్దేశంతో, ఆయనపై ధూళిని, మట్టిని విసిరాడు. అక్కడున్న శిష్యులు ఆవేశపడి, ఆ వ్యక్తిని నిందించడానికి సిద్ధపడ్డారు. కానీ, వివేకానంద ప్రశాంతంగా వారిని ఆపి, నవ్వుతూ ఇలా అన్నారు:
"బాహ్యంగా ఎవరో నాపై మట్టి విసిరినంత మాత్రాన నాకేం నష్టం లేదు. కానీ, నేను తిరిగి వారిని తిట్టినా, ద్వేషించినా – నా అంతరంగ దేవాలయాన్ని (మనస్సును) అపవిత్రం చేసుకున్నట్టే అవుతుంది. మనసు పవిత్రత కోల్పోతే, మనిషి తన శక్తిని కోల్పోతాడు."
మనసులోని నిర్మలత్వం కోల్పోకుండా ఉండడమే నిజమైన విజయం. ఎందుకంటే, మన అంతరంగ శుద్ధి వలనే ప్రకాశవంతమైన బుద్ధి ఏర్పడుతుంది.
శ్రీకృష్ణ భగవానుడు సైతం భగవద్గీతలో మానవుడు తన మనస్సును నియంత్రణలో ఉంచుకోవలసిన ఆవశ్యకతను స్పష్టంగా ఉపదేశించాడు.
శ్లోకం:
కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ | ఇంద్రియార్థాన్ విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే ||
తెలుగు భావం: ఎవడైతే కర్మలను నియంత్రించి, మనస్సుతో విషయాలను స్మరిస్తూ ఉంటాడో, అటువంటి మూర్ఖుడు (మిథ్యాచారుడు) దొంగ పనులు చేసేవాడుగా పరిగణించబడతాడు. అందుకే, మనసును ఇంద్రియాల నుంచి వెనక్కి తీసుకుని, దాన్ని సద్బుద్ధి వైపు మళ్లించాలి. అప్పుడే మనసుపై మనకు నియంత్రణ ఏర్పడుతుంది.
నిరంతరం భగవధ్యానం ద్వారా ఈ మనస్సును ఎప్పటికప్పుడు ప్రక్షాళన చేసుకొని, పవిత్రమైన సంకల్పంతో, లోక కళ్యాణము, సర్వమానవ శ్రేయస్సు దిశగా ప్రయత్నిస్తే... ఆ దివ్యత్వం మనకు దక్కుతుంది.
మనసు నుంచి ఉత్పన్నమయ్యే పవిత్రమైన తరంగాలే (నిజమైన సూక్ష్మ సేవ. ప్రేమ, శాంతి, ఆనందం – ఇవే ఆ పవిత్ర తరంగాలు. ఎక్కడైతే మన ఆలోచనలు, కర్మలు దివ్యంగా ఉంటాయో, అక్కడ ఈ పవిత్రమైన తరంగాలు ప్రపంచంలోకి వ్యాపిస్తాయి.
జిడ్డు కృష్ణమూర్తి లాంటి ప్రముఖ తాత్వికవేత్తలు అందుకే, మన ప్రతి క్షణాన్ని పవిత్రంగా, స్పష్టంగా చేసుకోవాలని చెబుతారు. సత్యాన్వేషణ యాత్రలో ముందుగా మన అంతరంగం (మనసు, బుద్ధి, చిత్తం, అహంకారం) శుద్ధి కావాలి. మన సంబంధాల పవిత్రత, పటిష్ఠత అంతా మన ఆలోచనల స్వచ్ఛతను బట్టే ఉంటుంది. సాత్వికమైన, పవిత్రమైన ఆలోచన వలనే మన హృదయం దేవాలయంలా మారి, శాంతిని, ఆనందాన్ని పంచుతుంది.
పవిత్ర మనస్సే దేవాలయం! ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకుని, మన జీవితాన్ని దివ్యంగా మార్చుకుందాం.