టివి లో ఏదో ప్రోగ్రామ్ చూస్తున్నాను. హఠాత్తుగా బ్రేకింగ్ న్యూస్ అంటూ ఎయిర్ ఇండియా విమాన ప్రమాదం గురించి చూపించటం మొదలెట్టారు. చూస్తున్న నేను ఒక్కసారి మ్రాన్పడిపోయాను. భయంతో నా శరీరం వణికింది. ఒక్కసారి దూరంగా వున్న మా అబ్బాయి మనసులో మెదిలాడు. వెంటనే వాడికి ఫోను చేశాను. వాడు, పాపం, అప్పుడే హాస్పిటల్ డ్యూటీ చేసి బాగా అలిసిపోయి ఇంటికి వచ్చాడు. అయినా సరే, ఒక్కసారి వాడి గొంతు వింటే కానీ నా మనసులోని అలజడి కాస్త తగ్గలేదు. ఈ ప్రమాదం సంగతి వాడితో ఏమి చెప్పలేదు కానీ చివరలో మాత్రం 'జాగ్రత్తగా వుండు నాన్నా. నా ప్రాణాలన్నీ ఎప్పుడూ నీమీదే వుంటాయని మర్చిపోకు. నీకు చీమ కుట్టినా కూడా నేను భరించలేను' అన్నాను ఎంతో ఆదుర్దాగా. ఏదో తెలియని భయం, ఆందోళనలతో నా మనసు భావోద్వేగభరితమైంది. గళం గద్గదమైంది. 'అలా అనకమ్మా, ప్రతిరోజూ ఇలాగే అంటావు, నాకు చాలా ఒత్తిడిగా అనిపిస్తుంది' అన్నాడు వాడు కొంచెం భయంగా, ఆందోళనగా కూడా. 'ఇలాంటి మంచి ఒత్తిడి వుంటే మంచిదేలే నాన్నా. కనీసం నాకోసమన్నా కొంచెం ఎక్కువ జాగ్రత్తగా వుంటావు' అంటూ వాడికేదో సద్ది చెప్పేసి ఫోను పెట్టేసాను కానీ ఆతర్వాత వాడన్న ఆ ఒత్తిడి గురించి ఆలోచించటం మొదలెట్టాను.

జీవితంలో ఏదో ఒక సమయంలో ఏదో ఒక రకమైన ఒత్తిడి అనుభవించని వారెవరూ మనలో వుండరు. అయితే ఆలోచిస్తే అనుమానం వస్తుంది, అసలు ఈ ఒత్తిడి అంటే ఏమిటి? దాని నిర్వచనం ఏమిటి? అది ఎలా వుంటుంది? అది శారీరకమా? లేదా మానసికమా? లేక రెండూనా? అసలు అది ఎందుకు వస్తుంది? ఒకవేళ వస్తే మరి దాని బారి నుండి ఎలా తప్పించుకోవాలి? అంటే అది చెడు అన్నమాట. అవునా? నిజంగానా?

ఇవన్నీ ప్రశ్నలే!

మన శక్తిని మించి ఏదన్నా మనం చెయ్యాల్సి వచ్చినపుడు, అలాగే మనకి తెలియని విషయాలు మనం చెప్పాల్సి వచ్చినపుడు, లేదా మనకి చేతకాని పనులు చెయ్యాల్సి వచ్చినపుడు మన శారీరక, మానసిక వనరుల మీద కలిగే కంపనని, మనకి కలిగే భావనని మనం ఒత్తిడి అంటాం. ఈ ఒత్తిడి అనేక విధాల కలగవచ్చు. మనం చేసే వుద్యోగాలలో అనేక చికాకులు వుంటాయి. ప్రాజెక్టులు, పనులు పూర్తి చెయ్యటానికి నిర్దేశింపబడిన గడువులు వుంటాయి. అలాగే చదువుకునే విద్యార్థులకి పరీక్షలు వుంటాయి. మంచి మార్కులు తెచ్చుకోవాల్సిన అవసరం వుంటుంది. అంత కష్టపడినా విపరీతమైన పోటీల వలన రాంకులు రాకపోవచ్చు. అలాగే ఉద్యోగాలు సంపాదించటానికి, ఇంటర్వూలలో ఎన్నిక కాబడటానికి బోలెడంత పోటీ వుంటుంది. సరే, ఇంక పెళ్ళి చేసుకుని, స్వతంత్రంగా జీవితం మొదలు పెట్టినపుడు వచ్చే చిక్కులు అనేకం. మనిషికి జీవితం ఏ మజిలీలోనైనా వీటిల్లో దేని వల్లనైనా ఒత్తిడి రావచ్చు.

మనమీద ఎదుటివారి ఆశలు చాలా వున్నాయని తెలిసినప్పుడు కూడా మనం ఈ ఒత్తిడిని చాలా అనుభవిస్తాం. నా చిన్నప్పుడు ఏవన్నా పాటల పోటీలకి వెళ్ళాలంటే నేనలాగే ఫీలయ్యేదాన్ని. నావల్ల గురువుల అంచనాలకి, అంటే expectations కి ఎక్కడ లోపం జరుగుతుందేమో అని భయపడేదాన్ని. కానీ క్రమంగా వయసు పెరుగుతున్న కొద్దీ ఆ వెరపు పోయింది. మనం చేసే పనిలో నైపుణ్యం, ఆత్మవిశ్వాసం, మానసిక పరిపక్వత ఇవన్నీ దానికి కారణం. మన పిల్లలు కూడా, పాపం, మన వల్ల అప్పుడప్పుడు ఇలాగే ఒత్తిడికి లోనవుతారు అని నాకు అనిపిస్తూ వుంటుంది. కానీ హద్దుల్లో వున్నంతవరకు అది ఫరవాలేదు. ఏదన్నా హద్దు మీరితేనే కదా తంటా అంతా!

కానీ ఒత్తిడి ఏ కారణం వలన వచ్చినా, అది ఎలాంటిదైనా, దాని ప్రభావం మాత్రం మన శరీరం మీద, మనసు మీద కూడా పడుతుంది. ఒత్తిడి వలన తలనొప్పిలు రావచ్చు. రక్తపుపోటులు, గుండెపోటులు రావచ్చు. జీర్ణకోశానికి సంబంధించిన అనేక చికాకులు కలగవచ్చు. ఇంకా చెప్పాలంటే పక్షవాతాలు కూడా రావచ్చు. అలాగే మానసిక ఒత్తిడి కూడా దీనితో సమానమైన అపాయాలని తీసుకురాగలదు. ఆందోళనలు, మతిమరుపులు, నిరాశానిస్పృహలు, అకారణ కోపతాపాలు, చికాకులు, చిర్రుబుర్రులు, సరిగ్గా ఆలోచించలేకపోయే గందరగోళాలు, అంటే confusion లు, ఇవన్నీ ఆ మానసిక ఒత్తిడి ఇచ్చే బహుమతులే!

అయితే ఈ ఒత్తిడులను మనం చాలా రకాలుగా విభజించవచ్చు. కుటుంబంలో ఎవరైనా అస్వస్థతగా వుంటే ఇంట్లో అందరికీ ఒత్తిడిగా వుంటుంది. ఇంక అది దీర్ఘకాల అస్వస్థత అయినా, నివారణ లేని తీవ్రమైన జబ్బు అయినా అయితే, అబ్బ, ఇంక చెప్పక్కరలేదు. అందులోనూ ఆ రోగి ఆలనాపాలనా చూసుకునేవారి శరీరం మీద, మనసు మీద ఎంతటి ఒత్తిడి వుంటుందో వర్ణించి చెప్పలేము. ఇంకొన్ని రకాల ఒత్తిడులు వుంటాయి. ఇవి కొంచెం సేపే వుంటాయి. ఆ తర్వాత పోతాయి. కానీ అదే సంఘటన మళ్ళీ పునరావృతమైతే, పోయిన ఒత్తిడి మళ్ళీ పరిగెత్తుకుని వచ్చేస్తుంది. ఆఫీసులో ఒక ప్రాజెక్టు పూర్తి చేయటానికి అనుభవించిన ఒత్తిడి అది పూర్తవగానే తొలగిపోతుంది. కానీ ఇంకో ప్రాజెక్టు మొదలవగానే, మళ్ళీ కథ మొదటికొస్తుంది. ఏదన్నా వుద్యోగానికి ఇంటర్వ్యూ వుందన్నా, ఎవరైనా కొత్తవాళ్ళను కలవాలన్నా కొంతమంది ఇలాగే ఒత్తిడిని అనుభవిస్తారు. ఒకటి తర్వాత ఇంకొకటి, ఇలా ప్రతి విషయానికి వీరికి ఒత్తిడే! వీరి ఒత్తిడికి ఇంక అంతు అన్నదే వుండదు. ఇంకొంతమంది వుంటారు. వీరు భవిష్యత్తులో ఏదో జరుగుతుందేమో లేక జరగదేమో అన్న భయం వలన ఒత్తిడిని అనుభవిస్తారు. అంటే వీరి ఒత్తిడికి కారణమైన సంఘటన ఇంకా జరగనే జరగదు. ఈ లోపలే ఎక్కడలేని ఒత్తిడి వీరిని ముంచెత్తేస్తుంది. కానీ జరిగేదేదో జరగక మానదు, దాని మీద మన నియంత్రణ ఏదీ లేదు అన్న సంగతి వారి మానసిక ఒత్తిడి వారిని మర్చిపోయేలాగా చేస్తుంది. అలాగే జీవితాలను పెద్ద మలుపులు తిప్పే సంఘటనలు కూడా మనిషికి ఒత్తిడిని కలుగజేస్తాయి. విడాకులు, విదేశాలకు వలస వెళ్ళటం, వున్న వూరిని వదిలి కొత్త వూరికి మకాం ని మార్చటం, ఇవన్నీ ఇలాంటి కోవకు చెందినవే! కొంతమందికి వివాహం చేసుకోవటం కూడా ఇలాంటి ఒత్తిడినే ఇస్తుందండోయ్! అంటే విడాకులు లాంటి బాధాకరమైన విషయాలే కాదు, వివాహం లాంటి సంతోషకరమైన విషయాలు కూడా ఒత్తిడిని కలగజేయగలవన్నమాట. బహుశా వివాహం వెనకాల వున్న బాధ్యతలు భయపెడుతూ అదృశ్యంగా మానసిక ఒత్తిడిని ఇస్తాయి కాబోలు. అలాగే వరదలు, భూకంపాలు, అగ్ని ప్రమాదాలలాంటి ప్రకృతి బీభత్సాలు కూడా శారీరక ఇబ్బందులతో పాటు మానసిక ఒత్తిడిని కూడా  కలుగజేస్తాయి. కుటుంబంలో కానీ, స్నేహితుల మధ్య కానీ, మరే ఇతర బాంధవ్యాలలో కానీ అంతరాలు మొదలైనప్పుడు కూడా విపరీతమైన మానసిక ఒత్తిడి కలిగే అవకాశం చాలా వుంది. ఎందుకంటే మనకి దగ్గరివారిని పోగొట్టుకోవడానికి ఎవరికీ ఇష్టం వుండదు కదా! సరే, ఇంక ఉద్యోగరీత్యా ఎదురయ్యే ఒత్తిడిలు అనేకం. అసలు మనకివ్వబడిన సమయ పరిమితిలో ముందు ఆ ప్రాజెక్టు పని పూర్తి అవుతుందా లేదా అన్న ఒత్తిడే చాలు, మన మనశాంతిని భంగపరచటానికి. మీరు నమ్మరేమో! కొత్త ఇల్లు కట్టుకోవటం, ఇంట్లో ఎవరి వివాహమైనా తలపెట్టటంలాంటివి కూడా విపరీతమైన ఒత్తిడిని కలగజేయగలవు.

నాకు కూడా ఏ పనైనా గడువు లోపు పూర్తి చెయ్యలేనేమో అన్న భయం చాలా వుంటుంది. ఆ సమయ పరిమితికి కనీసం ఒక వారమన్నా ముందే పని పూర్తి చేసుకోకపోతే నాకు టెన్షను మొదలవుతుంది. ఆ ఒత్తిడిలో అసలు చేసే పని కూడా చెయ్యలేను. పైగా చివరి క్షణాలలో ఒత్తిడి వలన అన్ని విషయాలు మర్చిపోయి తెలిసిన పనులు కూడా తప్పులు చేసేస్తానేమో అన్న భయం కూడా లేకపోలేదు. అందుకే నేను ఆఫీసులో ప్రాజెక్టు అయినా సరే, ఇంట్లో చెయ్యబోయే పార్టీ సన్నాహాలైనా సరే, లేదా ఇంకే విధమైన పని అయినా సరే, గడువు కంటే కనీసం ఒక వారం రోజులన్నా ముందే పూర్తి చేసేసుకుంటాను. అది నా స్టైలు. కానీ కొంతమంది దీనికి పూర్తిగా విరుద్ధం. వారికి ఏ పనైనా చివరి నిముషం లో కానీ చెయ్యబుద్ది కాదు. అప్పుడు కానీ వారికి వేడి పుట్టదు. అందుకే వారు కావాలని చిట్టచివరిదాకా ఆగి ఇంక అప్పుడు కానీ ఆ పనిని మొదలుపెట్టరు. పైగా చివరి నిముషంలో పనులు బాగా చేయగలమని వారి నమ్మకం కూడాను. ఈ రోజుల్లో యువత చాలావరకు అలాగే వుంది. నాకు బాగా గుర్తు. మా అబ్బాయి కాలేజీలకు అప్లికేషన్లు పెట్టే సమయంలో వాడు ముందే ఆ పనులన్నీ పూర్తి చేసేందుకు వాడి వెనకాల పడేదాన్ని. చివరి నిముషంలో అంతర్జాలం పని చెయ్యటం మానేయచ్చు. కరెంటు పోవచ్చు. లేక ఇంకేదైనా మనం ఏమాత్రం వూహించని, మనకి తెలీని అవాంతరం కలగవచ్చు. ఏదైనా జరగవచ్చు. ఏమో! ఎవరికి తెలుసు? కానీ ఇవన్నీ ఈ పిల్లలకి అర్థం కావు. అంటే దీని అర్థం ప్రతి విషయానికి ఇలా ఫీలయిపోయి కొంపలు మునిగిపోతున్నట్లు, లేకపోతే వెనక ఎవరో తరుముతున్నట్లు హడావిడి పడమని కాదు నా ఉద్దేశం. అప్పుడు అది ఒక ఒత్తిడిగా మారుతుంది. అవునా? మరి మంచి చెడుగా మారటానికి ఎంతోసేపు పట్టదు కదా!

Hans Selye అనే ఒక వైద్యవేత్త ఈ ఒత్తిడి సిద్ధాంతాన్ని, అంటే ఈ stress theory ని కనిపెట్టారు. దాని ప్రకారం ఏదన్నా ఒత్తిడి కలిగినప్పుడు ఎవరైనా మొదట కొంచెం వులిక్కిపడతారు. దానికి దూరంగా జరగటానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఆతర్వాత దాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ దానితో పోరాడటానికి తలపడతారు. ఆతర్వాత ఆ ఒత్తిడి చేతిలో చాలా అలసిపోతారు. అసలు ఈయన ఇవన్నీ చెప్పగలిగారు అంటే మరి ఈయన తన జీవితంలో ఎన్ని ఒత్తిడి మజిలీలు దాటారో అని అనిపిస్తుంది. నాలుగేళ్ల వయసులో ఈయన నాలుగు భాషలు మాట్లాడేవారట. ఆ తర్వాత ఇంకొన్ని. 17 ఏళ్ళ వయసులో మెడిసన్ లో చేరి, అది పూర్తి అయిన తర్వాత Rockefeller Research Fellowship తో Johns Hopkins యూనివర్సిటీ లో చేరారు. ఆ తర్వాత కెనడా లోని McGill యూనివర్సిటీ లో 27 ఏళ్ళ వయసులో Biochemistry అసిస్టెంటు ప్రొఫెసర్ గా పని మొదలెట్టారు. మరి ఇంత చిన్న వయసులో అంత వున్నత స్థానానికి చేరుకోవటానికి, పాపం, ఈయన ఎన్ని ఒత్తిడిలకు లోను కావాల్సివచ్చిందో! అందుకే ఈయన దీని మీద బాగా పరిశోధన చేసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని కనుగొన్నారు.

ఈయన ఈ ఒత్తిడి గురించి ఇంకో ఆసక్తికరమైన విషయం కూడా చెప్పారు. ఒత్తిడిలో మంచివి, చెడ్డవి అనే రెండు రకాలుంటాయిట. అలాగే హైపో (పరిమితి కంటె తక్కువ), హైపర్ (అపరిమితమైన) అనేవి కూడా వుంటాయట. హైపో, హైపర్ ఒత్తిడులలో సరైన సంతులనాన్ని, అంటే, balance ని వుంచి, మంచి ఒత్తిడులను ఎక్కువగా వుండేలా చూసుకోవడమే మనం చెయ్యాల్సిన పని అని ఆయన అన్నారు.

కుటుంబంలో మొదటి బిడ్డ బాగా చదువుకుని, బుద్ధిగా వుండి బాగా వృద్ధిలోకి వస్తే ఆ తర్వాతి పిల్లలకి అది ఒక ఆదర్శమవుతుంది. వారికి తెలియకుండానే ఆ మొదటివారికి ఏమి తీసిపోకుండా వుండే రీతిలో వారు కూడా వుండాలని కోరుకుంటారు, దానికి కృషి చేస్తారు. ఇది సాధారణంగా జరిగే విషయం. దీన్నే నేను మంచి ఒత్తిడి అంటాను.

ఎండ, వాన, చలి అన్న తేడా ఏదీ లేకుండా ప్రతిరోజూ క్రమం తప్పకుండా మైళ్ళకి మైళ్ళు నడుస్తారు, మీకు ప్రేరణ ఏమిటండీ అంటూ ఒకసారి తెలిసినవారొకరు అడిగారు నన్ను. ఎప్పుడన్నా మానేయాలని నాకు కూడా మానవసహజంగా అనిపిస్తుందండీ, వెంటనే మావారు, మా అబ్బాయి గుర్తొస్తారు, వారి కోసం నేను ఆరోగ్యంగా వుండటం చాలా ముఖ్యమని వెంటనే బద్ధకాన్ని వదిలించేసుకుంటాను అంటూ సమాధానం చెప్పాను. అంటే నేను కూడా మంచి ఒత్తిడిలో చిక్కుపడిపోయానన్నమాట. దీన్నిబట్టి ఏం తెలుస్తోందంటే మంచి ఒత్తిడి నిజంగా మంచిదే! అందుకే దాన్ని మంచి అన్నారు. అలాగే తల్లితండ్రుల గురించి ఆలోచించి పిల్లలు సత్ప్రవర్తనని కలిగివుండటం కూడా ఇలాంటి మంచి ఒత్తిడే! అవునా? కానీ ఏదీ కూడా హద్దులు దాటకూడదు. అలాగే మంచిదైనా సరే, ఒత్తిడి ఎప్పుడూ హద్దులు దాటకూడదు. హద్దులో వుంటే మంచి ఒత్తిడి మంచి ప్రేరణని కలిగించి, మంచి ఫలితాలను ఇస్తుంది. కానీ ఎంత మంచైనా సరే, మితిమీరిన ఒత్తిడి అనేక అనారోగ్యాలకు, అపాయాలకు దారి తీసే ప్రమాదం వుంది. అంటే మంచి కూడా చెడు అయిపోతుందన్నమాట.

మరి అయితే అలాంటి ప్రమాదాలు రాకూడదు అంటే ఏం చెయ్యాలి?

అన్నిటికంటే ముందు చెయ్యాల్సింది అసలు ఎక్కడ నుండి ఈ ఒత్తిడి పుడుతోందో, అంటే దాని మూల కారణం అసలు ఏమిటో కనిపెట్టడం. అప్పుడు దాని నివారణ గురించి ఆలోచించవచ్చు. ఇంకోటి, మనం చెయ్యాల్సిన పనులు నిజాయితీగా చేస్తూ వుంటే కూడా ఒత్తిడి తగ్గుతుంది. ఈ విషయాన్ని నేను స్వానుభవంతో చెప్తున్నాను. మా అబ్బాయి స్కూలులో వున్నప్పుడు ఒకే రోజున మూడు, నాలుగు advanced subjects పరీక్షలున్నా సరే, చాలా relaxed గా వుండేవాడు. మనసులో నేను ఆదుర్దాగా వుండేదాన్ని. వాడి ముందు ఏమి అనేదాన్ని కాదు కానీ మనసులో మాత్రం రేపు అన్ని advanced subjects పరీక్షలు పెట్టుకుని వీడు ఇంత నిమ్మకు నీరెత్తినట్లు ఎలా వుంటున్నాడు అని ఆందోళన పొందేదాన్ని. వాడి ఆత్మవిశ్వాసం హద్దులు దాటిందో, లేక ఏదన్నా చదవటం మర్చిపోయాడో, లేక నాకన్నీ వచ్చేసాయి అన్న అపోహనో, లేక ఇవన్ని కాకుండా ఏదన్నా నిర్లక్ష్యమో, అసలు ఎలా తీసుకోవాలో నాకు తెలిసేది కాదు. కానీ, పాపం, వాడు అన్నిట్లో A గ్రేడు తెచ్చుకునేవాడు. అప్పుడు నాకు తెలిసింది. నేను అనుభవిస్తున్న ఒత్తిడి వాడికి లేదు అంటే ఎన్ని పరీక్షలన్నా సరే రాయటానికి వాడు పూర్తిగా సిద్ధంగా వున్నాడు. ఆ తయారీ, ఆత్మవిశ్వాసమే అన్ని రకాల ఒత్తిడుల నుండి వాడిని కాపాడింది. దానికి వాడి స్వభావం కూడా కొంత దోహదం చేసింది.

కొంతమంది ప్రతి చిన్న విషయానికి ఎక్కడ లేని ఒత్తిడిని అనుభవిస్తూ ఒకటే హడావిడి చేసేస్తూ వుంటారు. మరికొంతమంది దానికి పూర్తిగా విరుద్ధం. వీరికి ఆకాశం విరిగి మీద పడ్డా కూడా చిన్న చీమ కూడా కుట్టదు. అంటే కనీసం కొంతవరకైనా ఈ ఒత్తిడికి మనమే కారణం అన్నమాట. అందుకే అసలు అకారణంగా ప్రతి చిన్న విషయానికి ఒత్తిడిని సృష్టించుకోవటం ముందు మనం మానేయాలి. ఎందుకంటే చాలా విషయాలు మనం వూహించుకున్నంత చెడుగా ఏమి జరగవు. మనమే లేనిపోనివి చాలా అనవసరంగా వూహించుకుని భయపడతాము.

అలాగే ఏ కారణం వలనైనా సరే, మానసిక ఒత్తిడి మన దగ్గరకు వస్తోంది అన్న అనుమానం వచ్చినపుడు ఏదోవిధంగా మన మనసును వేరే విషయాల మీద కేంద్రీకరించటం కూడా ఒక రకమైన విధానం. మనకు నచ్చినవాటి గురించి ఆలోచించవచ్చు. సంగీతం, నృత్యం, చిత్రలేఖనం లాంటి కళలలో మనసును నిమగ్నపరచవచ్చు. ప్రాణాయామం, వ్యాయామం, యోగ, meditation లాంటివి కూడా చెయ్యచ్చు. ఇవేవీ కాకపొతే సింపుల్ గా కాస్సేపు అలా బయట నడిచిరావచ్చు. మనకు దగ్గరైన స్నేహితులతో కబుర్లాడవచ్చు. మనసులోని బాధలను వారితో పంచుకోవచ్చు. లేదా ఎవరైనా మానసిక వైద్య నిపుణుల సహాయం తీసుకోవచ్చు. ఎప్పుడూ మనసుని, శరీరాన్ని చురుకుగా పెట్టుకోవడం, అలసిన శరీరం, మనసు కూడా పూర్తిగా విశ్రాంతి పొందేలాగా చక్కగా ఆదమరచి నిద్రించడం, ఇవన్నీ కూడా మన ఒత్తిడిని తగ్గిస్తాయి.

కొన్నిపెద్ద పెద్ద కంపెనీలలో ఏదన్నా ఒక పెద్ద ప్రాజెక్టు పూర్తి అవగానే దాన్ని నిర్వహించిన జట్టులోని ముఖ్యమైనవారందరినీ విరామం తీసుకోమని ఆ కంపెనీ నిర్వాహకులు బలవంతాన సెలవు ఇచ్చి పంపిస్తారు. దీని వలన వారి మానసిక ఒత్తిడి తగ్గి, శారీరక, మానసిక అలసటలన్నీ తొలగిపోతాయని వారి నమ్మకం. అంతేకాదు, వారి మనసు, శరీరం మళ్ళీ recharge అయి వాళ్ళు తదుపరి ప్రాజెక్టుకి సిద్ధం అవుతారని కూడా వారి ఆశ, నమ్మకం కూడా. అది నిజం కూడా. దీనివల్ల మనకి ఏం తెలుస్తోందంటే మన ఒత్తిడిలను తప్పించుకోవటానికి మనకి శారీరక, మానసిక విరామం కూడా చాలా అవసరం.

అలాగే ఒత్తిడిని తగ్గించుకోవటానికి వేరే ఇంకేవైనా మార్గాలు కూడా మనం వెదకచ్చు. ఎక్కువసేపు కారు నడపడం వలన ఒత్తిడిగా అనిపిస్తే, ఆది మర్చిపోయేందుకు కారులో మంచి సంగీతం వినచ్చును. లేక ఆ ఒత్తిడి అన్నది ఎవరైనా ఒక వ్యక్తి వలన వస్తే ఆ వ్యక్తిని దూరంగా వుంచవచ్చును. అప్పుడప్పుడు మన మీద మనం చాలా కఠినంగా ప్రవర్తిస్తాం. స్వయం దగ్గర నుండి బాగా ఎక్కువగా ఆశిస్తాం. ఆ ఆశలు పూర్తిగా తీరకపోతే ఇంకా ఎక్కడలేని ఒత్తిడిని అనుభవిస్తాం. అందుకే మనం స్వయం పట్ల మరీ అంత కఠినంగా వుండటం మానేయాలి.

కానీ మనం ఎంత వద్దనుకొన్నా, ఎన్ని నివారణలు వెదికినా, జీవితంలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఏదో ఒక రకమైన ఒత్తిడికి లోను కావటం చాలా సహజం. ఎందుకంటే మనం అందరం చాలా సాధారణమైన సగటు మనుషులం. అయితే ఆ ఒత్తిడిని తగ్గించుకోవటానికి మాత్రం మనం ప్రయత్నం చెయ్యాలి. ఒకవేళ మానవ సహజంగా ఎప్పుడైనా ఆ ఒత్తిడిని తప్పించుకోలేకపోతే కనీసం దాన్ని మన నియంత్రణలో అన్నా పెట్టుకుందాం. సరేనా?

ఇంతసేపూ ఒత్తిడిని గురించి ఇంత చెప్పానా? అసలు కొత్త నెల మొదలవబోతోంది అంటే ఒక మంచి శీర్షికతో మీ అందరి ముందుకి రావాలని ముందు నాకెంత ఒత్తిడిగా వుంటుందో ఏం చెప్పమంటారు? కాకపొతే ఇంతకు ముందే చెప్పినట్లు నేను దాని జుట్టుని నా చేతిలో పెట్టేసుకుని, దాన్ని ఒక మంచి ఒత్తిడిగా మలచుకొంటాను కాబట్టి కొంతలో కొంత మెరుగు అనే చెప్పాలి. అంటే నేను ముందే చెప్పినట్లు నేను నా ఒత్తిడిని ఒక ప్రేరణగా మలచుకొంటున్నానన్నమాట.

మరి మీరు కూడా అలాగే చేస్తారు కదూ!

సరే, మీరు ఈ విషయాల గురించి ఆలోచిస్తూ వుండండి. ఈలోపల నేను ఇంకో మంచి శీర్షికతో, ఏమాత్రం ఎటువంటి ఒత్తిడి లేకుండా, మళ్ళీ వచ్చే నెల మీ ముందుకు వస్తాను. సరేనా?

అంతదాకా సెలవు.