హోటల్లో నలుదిక్కుల నుంచి చప్పట్లు మ్రోగాయి. శ్రీనివాస్‌ మెదడుకి హాయి కొల్పించే, శరీరం గగుర్పాటు కల్గించే షాక్‌ తగిలింది. మనస్సంతా సంతోషంతో, కష్టపడిందానికి ఫలితం దొరికిందన్న సంతృప్తి నిండిపోయింది.

మరో క్విజ్‌ ప్రోగ్రామ్‌ తాను అందరూ మెచ్చుకొనేటట్లు నిర్వర్తించగలిగాడు. కార్యక్రమం ముగిసిన వెంటనే కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నవారు, ప్రేక్షకులు శ్రీనివాస్‌తో కరచాలనంచేసి ‘బాగా చేశారండి’ ‘మంచి ప్రశ్నలు ఎన్నుకున్నారండీ’, ‘ఎలా సంపాదించారండి ఇంత ఇంటరెస్టింగ్‌ విషయాలు’ అంటూ మెప్పుకోలుగా మాట్లాడారు. అందరికీ తగిన విధంగా సమాధానం చెప్పి, హాలునుంచి బయటపడ్డాడు శ్రీనివాస్‌. చివర వరకు ఆగడంవల్ల, అందరూ అప్పటికే హాలు వదిలివెళ్ళిపోయారు. హాలు కేర్‌టేకర్లు తప్పితే శ్రీనివాస్‌కి ఎవ్వరూ కనపడలేదు. అప్పటికే రాత్రి పది అయినందువల్ల పెద్దగా జన సంచారం కూడా లేదు. హాలు దాటింతరువాత రోడ్డు మీద దీపాలు అక్కడడక్కడ మాత్రమే వెలుగుతున్నాయి. కాని పైన చంద్రుని వెన్నెల వల్ల మిగిలిన  దీపాలు కూడా వెలగకుంటేనే బాగుండుననిపిస్తుంది. చల్లటిగాలి. శ్రీనివాస్‌ సంతోషంగా ఇంటికి నడక సాగించాడు. దారిలో అప్పుడప్పుడు వస్తున్న వాసనలు ఏ పూలవై వుంటాయో అని తన్ని తాను క్విజ్‌ చేసుకోనారంభించాడు. దాంతో ఇంటికెళ్ళడానికి మరో మూడుమైళ్ళు నడవాలన్న ఆలోచన, దాని వలన అలసట శ్రీనివాస్‌ దరిదాపులకు రాలేకపోయాయి.

శ్రీనివాస్‌కి నడవడం ఇష్టమని కాదు. మరో గత్యంతరం లేదు. శ్రీనివాస్‌ చేసేది ఓ గవర్నమెంటు ఆఫీసులో చిన్న గుమస్తా ఉద్యోగమే. ప్రొద్దున పది నుంచి సాయంత్రం ఆరువరకు తన ముందుకు వస్తున్న కాగితాలను నలుపుచేస్తూ, వాటిని వేరే సెక్షన్లుకి లేకపోతే రికార్డు రూములకో పంపించడమో లేక తెప్పించుకోవడమో అనే ‘కాగితాల బాల్‌ గేమ్‌’ ఆడుతూ గడిపేస్తుంటాడు శ్రీనివాస్‌. ఆట అని అలా వర్ణించడం సరికాదేమో. మిగిలినవారంతా అలా ఆడుతూ వుంటే తన రోల్‌ ఏమిటో తెలియని ఫ్లాగ్‌ ఆంపైర్‌లా గ్రౌండ్‌ పైకి క్రిందకి పరిగెడుతూ, అలిసినప్పుడు నడుస్తూ సమయం గడిపేస్తుంటాడు శ్రీనివాస్‌ అనడం సబబు. దానికి కారణం శ్రీనివాస్‌కి తను చేస్తున్న ఉద్యోగం ఏ మాత్రం ఇష్టం లేకపోవడం. వేర్వేరు అంశాలపై ఇష్టం ఒకే మనిషికి వుండడం, శ్రీనివాస్‌ అత్తెసరు మార్కులతో బయటపడింది. ఆ మార్కులకు తగ్గ సీటు, తనకే విధంగా సంబంధం కాని, ఇష్టం లేని ఆర్కియాలజీలో దొరికింది. ఆ సబ్జక్టు మరిన్ని రోజులు వర్థిల్లాలని ఆకాంక్షించే, కొన్ని వందల పెండింగు ఫైళ్లు పేరుకపోయి వున్న డిపార్టుమెంటులో శ్రీనివాస్‌కి ఉద్యోగం దొరికింది. భార్య, ఓ పిల్లాడు - మరో రెండు క్వాలిఫికేషన్లు కూడా ఉద్యోగంతో పాటు త్వరలోనే అందుకున్నాడు.

కానీ ఉద్యోగంలో చేరినా, శ్రీనివాస్‌ మనస్సు ఊరికే వుండలేకపోయింది.

ఉద్యోగం చేస్తూనే నాటకాలు వేస్తున్న రాయుడు, అలానే కవిత్వం వ్రాస్తున్న కాళిదాసు తనకో స్ఫూర్తినిచ్చారు. తనూ మెల్లగా తీరికచేసుకొని క్విజ్‌ ప్రోగ్రామ్‌లు కండక్టు చేయడం మొదలెట్టాడు. మొదట స్కూళ్ళలోను, తర్వాత కాలేజీలలోను మంచి క్విజ్‌ మాస్టర్‌గా పేరు సంపాదించుకోగలిగాడు.

శ్రీనివాస్‌కి ఇలా సాయంకాలాలలో తనకుసమయం గడిచిపోవడం ఆనందంగానే  వున్నా, భార్యామణి దగ్గర మాత్రం చివాట్లు తప్పడం లేదు. దానికి కారణం తన ఏకైక సంతానం బుజ్జిగాడి చదువే.

ఇవ్వాళ కూడా శ్రీనివాస్‌ ఇంటికి చేరేసరికి ఇంట్లోని వాతావరణం, శ్రీనివాస్‌ సంతోషాన్ని సగం తినేసింది. పిల్లవాడు ఏడ్చి ఏడ్చి నిద్రపోతున్నాడు. వాడికి ప్రోగ్రెసు కార్డు ఇచ్చారు. అన్నిట్లో డెభ్భై శాతం పైనే వచ్చాయి. కాని క్లాసులో 35వ రాంకట. అది వాళ్ళమ్మ అసంతృప్తికి కారణం. వాడి నిద్దట్లో ఎక్కిళ్ళు ఆ అసంతృప్తికి ఫలితం.

శ్రీనివాస్‌కి బుజ్జిగాడి ప్రశ్నలు జ్ఞాపకానికి వచ్చాయి. ‘ఎందుకు ఇదే సమాధానం ఐదుసార్లు వ్రాయడం’. ‘అది హోంవర్కు’ అని తాము సమాధానపరచ ప్రయత్నించడం. స్కూల్లో కనీసం ఏడు గంటలు చదివించి మరో ఏడు గంటలు ఇంట్లో పనిచేయాలని ఆశించడం మంచిదేనా? ఇంతకీ బుజ్జిగాడు చదువుతున్నది ఒకటో తరగతే.

తన కళ్ళ ఎదురుగానే ఓ పర్సనాలిటీని చిత్రవధ చేయడం తాను గమనించాననిపించింది శ్రీనివాస్‌కి. రెండేళ్ళవరకు కావలసినంత తీరికతో అమ్మ నాన్నలతో ఆడుకున్న బుజ్జిగాడు మూడో ఏట్లో పడేసరికే స్కూలు, పుస్తకాలు, హోం వర్కు అంటూ వాడికి తీరిక లేకుండా ఓ వాతావరణం సృష్టించారు. వాడు ఆ వాతావరణంలో వుండి తన మనస్సుకు అర్థం కాని ప్రశ్నలు వేస్తే వాటిని టీచర్లు, తన భార్య, తను అందరూ కలిసి అణచివేశారు. వాటికి జవాబిస్తే వాడు చేయాల్సిన పనులు వెనకపడ్తాయని వాడ్ని బెదిరించినా, అస్సలు వాటికి సమాధానాలు తమ దగ్గర లేవనే విషయం, తను మనస్సులో పైకి రానీయకుండా కొట్టుకుంటున్నామని శ్రీనివాస్‌కి అనిపించింది.

శ్రీనివాస్‌కి తన బాల్యం గుర్తుకొచ్చింది. కనీసం తనకు బాల్యపు తీపి గుర్తులన్నా వున్నాయి. ఈ తరం వాళ్ళు వాటికి కూడా నోచుకోలేదు. పుస్తకాలవల్ల శారీరక బరువు, తల్లిదండ్రులు వల్ల మానసిక వత్తిడులు, వారి బాల్యాన్ని ఓ చేదు అనుభవంగా మార్చేస్తున్నాయా? ‘కాచ్‌ దెమ్‌ యంగ్‌’ అనడం బాగుంది కాని, తాము డిగ్రీలో పడవలసిన బాధలు, కాంపిటీషన్లు ఒకటో తరగతి లోనే పెట్టడం ఎంతవరకు సమంజసం?

శ్రీనివాస్‌కి తన ఇష్టాలు, తన సన్నిహితుల ఆక్టివిటీస్‌ గుర్తుకొచ్చాయి. ఇప్పుడున్న పరిస్థితిలో ఎంతమంది తాము చేస్తున్న ఉద్యోగాలు బాగా నచ్చి వాటితో సంతృప్తి పడగల్గుతున్నారు? ఇంత మంది ఇంజనీర్లు, డాక్టర్లు, బాంక్‌ ఆఫీసర్లు అవ్వడానికి ప్రయత్నించడం, వారికి ఆ ప్రొఫెషన్‌పై గల ఇష్టమా? ఒకవేళ ఈ డాక్టర్ల,  ఇంజనీర్ల, బాంక్‌ ఆఫీసర్ల జీతాలు ఓ ఫ్యాక్టరీ కూలికంటే తక్కువ చేస్తే ఎంతమంది ఆ ఉద్యోగాల కోసం ప్రాకులాడుతారు? ఎంతమంది ఫ్యాక్టరీ కార్మికుడు కావడానికి సుముఖత చూపిస్తారు? అస్సలు ఎంతమందికి తాము చేస్తున్న ఉద్యోగాలపై ఛాయిస్‌ వుంది? చేతికేది వస్తే అది తీసుకోవడమే తప్పితే, తను, తనవంటి వారు ఉద్యోగం చేస్తూనే తమకిష్టమైన కార్యక్రమాల కోసం సమయం వెదుక్కోవడం, అటు ఉద్యోగానికి ఇటు తమ వ్యాపకాలకు న్యాయం చేయకపోవడం, ఎంత శోచనీయం! శ్రీనివాస్‌ మనస్సు ఆలోచనలతో నిండిపోయింది.

శ్రీనివాస్‌ ప్రశాంతత కోసం తన క్విజ్‌ బాంక్‌ కోసం మరికొన్ని ప్రశ్నలు సేకరిద్దామని కొన్ని పుస్తకాలు ముందేసుకొని కూర్చున్నాడు. భార్య భోజనం అయిపోవడంతో ఆ రోజు మాటలు చెప్పేసి, ‘‘నిద్ర వస్తూంది. మీరెలాగూ ఇప్పుడే రారుగా’’ అంటూ నిద్రకుపక్రమించేసింది.

పుస్తకాలు తిరగేస్తుంటే ‘‘కలెక్టివ్‌ నౌన్సు’ కనిపించాయి. ఇంగ్లీషు ఓ తమాషా భాష. ద్రాక్ష గుత్తి ‘బంచ్‌ ఆఫ్‌ గ్రేప్సు’ అయితే సింహాల గుంపు ‘ప్రైడ్‌ ఆఫ్‌ లయన్సు’ ఇవి క్విజ్‌‌లో అడిగితే బాగుంటుందని ఆ లిస్టులో వున్న మరికొన్ని పదాలు చదవసాగాడు శ్రీనివాస్‌... ‘కాలనీ ఆఫ్‌ ఆన్‌ట్స్‌’...  ఆగిపోయాడు శ్రీనివాస్‌. కాలనీ ఆఫ్‌ ఆన్‌ట్స్ కాలని, బ్రిటిష్‌ కలోనియల్స్‌ను గురించిన జ్ఞాపకాలు గుర్తుకు తెప్పించాయి శ్రీనివాస్‌కు. అన్నట్లు ఇప్పటి ఈ చదువు, విద్యా శిక్షణ విధానం బ్రిటిష్‌ లెగసీనే కదా. వారు మన దేశాన్ని వదిలేసింతరువాత ఏమైనా మార్పులు వచ్చాయా?

బ్రిటిష్‌ వారికి కావలసినది మంచి క్లర్కులు. అహర్నిశము పనిచేసే తేనెటీగల లాగా చీమల వంటి మనుషులు. ఆలోచనాశక్తిని ఉపయోగించని మరమనుషుల వంటి కలోనియల్సు. రాణి చీమ, రాణి తేనెటీగ గూడు వదలి బయటికి రానట్టే బ్రిటిష్‌ వాళ్ళు కూడా తమ తమ హర్మ్యాలలో భవంతులలో కూర్చుని పని మనిష్యులతో పని చేయించుకున్నారు.

మరి ఈనాటి పరిస్థితి ఏమిటి? ఎవరి కోసం ఇప్పటి ఈ విద్యాశిక్షణా వ్యవస్థను పొడిగించాలి? మరోసారి ఆలోచించాడు శ్రీనివాస్‌. చదువంటేనే కేర్‌ చేయకుండా బలాదూర్‌గా తిరిగిన తన క్లాస్‌మేట్లు కొందరు గుర్తుకువచ్చారు. ఇప్పుడు వారంతా ఎక్కడున్నారు? దాదాపు వారందరూ కార్లలో తిరుగుతూ వున్నారు. తాము కనపడకుండా పెద్ద పెద్ద మేడలలో వుంటున్నారు. రాణి తేనెటీగల లాగా మంచి పవర్‌ఫుల్‌ పొజిషన్లలో వున్నారు. వారికి చదువు అవసరం లేదు. వారి తల్లిదండ్రులు అప్పటికే రాణి తేనెటీగలు, వాటికింద పనిచేయడానికి పని తేనెటీగలను శిక్షణ సంస్థలు తయారుచేస్తూనే ఉంటాయి, అప్పటికీ ఇప్పటికీ. మొన్న టీవీలో చూసిన డాక్యుమెంటరీ గుర్తుకు వచ్చింది. అందులో తేనెటీగలు ఒకరితో ఒకరు తేనె ఎక్కడ దొరుకుతుందో అన్న  సమాచారం అందజేయడానికి కొన్ని పేటర్నులు వచ్చేటట్లు డాన్సు చేస్తాయో చూపెట్టారు. అవి తనలాగా పనిచేస్తూనే ఏదో మనస్సుకిష్టం కల్గించేటందుకు నాట్యం చేస్తున్నాయనిపించింది శ్రీనివాసుకి.

ఈ విద్యాశిక్షణ బాగాలేదు. నిజమే. రేపే బుజ్జిగాడ్ని ఈ ఇంగ్లీషు మీడియం స్కూల్లో నుంచి తీసేసి, వాడి కనుగుణంగా నేనే ఇంట్లో చదువు చెప్తే ఎలా ఉంటుంది. దానికి ధైర్యం కావాలి. నా బుజ్జిగానికి తన స్వశక్తిమీద నిలబడగలిగే కాన్పిడెన్సు ఇవ్వగల్గాలి. చేయగలనా నేను... ఆలోచనలతోనే శ్రీనివాస్‌ నిద్రలోకి జారుకొన్నాడు.

మరుసటి రోజు పొద్దున ఆఫీసుకు తయారువుతుంటే భయపడుతూ బుజ్జిగాడు ప్రోగ్రెస్‌ కార్డు తెచ్చి చేతికిచ్చాడు. సంతకం పెడ్తూంటే ‘‘బుజ్జిగాడికి సరిగా మార్కులు రాలేదండి. మీకా ప్రోగ్రాముల పిచ్చి. వాడి కివ్వాళ నుంచి ట్యూషన్‌ పెట్టాలనుకుంటున్నాను. ఏమంటారు?’’ అంటూ వంటగదిలో నుంచి శ్రీనివాస్‌ భార్య కేకవేసింది.

‘‘సరే’’ అన్నాడు శ్రీనివాస్‌.

-ఆంధ్రజ్యోతి, 1992